اقتصاد مقاومتی، زیربنای سبک زندگی اسلامی در قرن بیست و یکم

به گزارش خبرنگار دیوانگاه،تجلّی خردمندی و اقتدار یک رهبر، در تدابیریست که در جامعه بکار می‌بندد. رهبر معظم انقلاب اسلامی ایران حضرت امام خامنه ای (مدظله‌العالی) در شروع سال جدید شمسی با نام‌گذاری هوشمندانة این سال به نام \"اقتصاد و فرهنگ با عزم ملّی و مدیریت جهادی\" بار دیگر معرفت مبتنی بر وحی برای \"تغییر سرنوشت انسان بدست خویش\"  را به منصه ظهور رساند و در عصری چنین بی روح، بارقه‌های امید و نیک بختی را به جهانیان عموماً و ایرانیان خصوصاً نثار نمود.
ضرورت عملی نمودن این شعار در جامعه ایجاب میکند قبل از هر اقدامی، جوانب این شعار بررسی شود، از جمله اینکه: \"اقتصاد به چه بخشی از زندگی انسان در جامعه می‌پردازد؟\" یا \"فرهنگ چیست و چه ارتباطی بین فرهنگ و نهادهای اصلی یک جامعه همچون اقتصاد وجود دارد؟\" سئوال دیگری را که باید پاسخ داد این است که \"عزم همه جانبه آحاد یک کشور از یک سو و مدیریت جهادی مسئولین آن از سوی دیگر چه نقشی در اقتصاد و فرهنگ یک کشور می تواند داشته باشد؟\" اینها سئوالات اساسی هستند که بی پاسخ گذاشتن آنها، احتمال روی زمین ماندن این شعار شده و جامعه جهانی از یک نظریه همه جانبه اجتماعی-اقتصادی و فرهنگی که می تواند راهگشای انسان در این عصر باشد بی بهره بماند.
منظور \" اقتصاد و فرهنگ با عزم ملّی و مدیریت جهادی\" چیست؟ حضرت امام خامنه ای در توضیح این شعار می فرمایند: \"اقتصادی که به کمک مسئولان و مردم شکوفايی پيدا کند، و فرهنگی که با همّت مسئولان و مردم بتواند سمت و سوی حرکت بزرگ کشور ما و ملّت ما را معيّن کند.\" به طوری که هیچ کس در کشور اسلامی مصون از نقش و وظیفه نیست به عبارت دیگر همه افراد جامعه برای شکوفایی همه جانبه موظف به ایفای نقش هستند. ایشان هدف از این فرایند را قوی شدن ملّت ایران در زمینه اقتدار ملّی‌شان می‌باشد. ایشان می ‌فرمایند: \"من عرض میکنم به ملّت عزیزمان که اگر ملّتی قوی نباشد و ضعیف باشد، زور خواهد شنفت.\"  رسیدن به این مهم راهی جز پرداختن به سه عنصر اقتصاد، فرهنگ، و علم و دانش ندارد. اگرچه پرداختن به عنصر اقتصاد و فرهنگ، یک اهتمام بیش از متعارف لازم است تا بتوان اقتصاد کشور را به شکلی درآورد \" که از آن طرف دنیا کسی نتواند با یک تصمیم‌گیری، با یک نشست‌وبرخاست، بر روی اقتصاد کشور ما و بر روی معیشت ملّت ما اثر بگذارد؛ این دست ما است.\"  بنابراین اقتصاد مقاومتی به معنای مقاوم ساختن پایه‌های اقتصاد، یکی از وظایف عمومی امروز ما است و همه میتوانند در آن نقش ایفا کنند، هم مسئولین و مسئولین قوای سه‌گانه، هم آحاد مردم، هم کسانی که دارای مهارت کارند، هم کسانی که دارای سرمایه‌اند، هم صاحب‌نظران.
خصوصیات اقتصاد مقاومتی به عنوان ترکیبی که از سه عنصر اقتصاد، فرهنگ و علم و دانش می تواند بنیان نهاده شود را در قالب چرخه زیر می تواند نشان داد:
 
                                                    شکل 1: خصوصیات اقتصاد مقاومتی
مبتنی بر وحی بودن این اقتصاد بدان جهت است که کل این فرایند را از دریچه الهی و سازوکارهای ابلاغی از سوی حضرت حق صورت می گیرد
فرامکانی بودن این اقتصاد اوّلاً به جهت این است که یک الگوی علمی متناسب با نیازهای جامعه جهانی با توجّه به تکانه‌های اجتماعی و زیروروشدن‌های اقتصادی‌ای که در این چند دهه گذشته اتّفاق افتاده است، و امروزه سامان بخشیدن به اقتصاد و جامعه دغدغه هر شخص دغدغه مندی در جهان است.
 درون زا بودن این اقتصاد به آن جهت است که از دل ظرفیّتهای مردم یک کشور میجوشد؛ رشد این نهال و این درخت، متّکی است به امکانات آن کشور ؛ درون‌زا به این معنا است. امّا درعین‌حال درون‌گرا نیست؛ یعنی این اقتصاد مقاومتی، به این معنا نیست که اقتصاد در خود کشور محصور و محدود شود ، امّا برون‌گرا است؛ یعنی با اقتصادهای جهانی تعامل دارد، با اقتصادهای کشورهای دیگر با قدرت مواجه میشود. بنابراین درون‌زا است، امّا درون‌گرا نیست.
مردم‌بنیاد بودن این اقتصاد که به عنوان اقتصاد مقاومتی مطرح میشودبه این معناست که بر محور دولت نیست و اقتصاد دولتی نیست، اقتصاد مردمی است؛ با اراده‌ی مردم، سرمایه‌ی مردم، حضور مردم تحقّق پیدا میکند. امّا «دولتی نیست» به این معنا نیست که دولت در قبال آن مسئولیّتی ندارد؛ چرا، دولت مسئولیّت برنامه‌ریزی، زمینه‌سازی، ظرفیّت‌سازی، هدایت و کمک دارد. کار اقتصادی و فعّالیّت اقتصادی دستِ مردم است، مال مردم است؛ امّا دولت ـ به‌عنوان یک مسئول عمومی ـ نظارت میکند، هدایت میکند، کمک میکند. آن جایی که کسانی بخواهند سوء‌استفاده کنند و دست به فساد اقتصادی بزنند، جلوی آنها را میگیرد؛ آنجایی که کسانی احتیاج به کمک دارند، به آنها کمک میکند. بنابراین آماده‌سازی شرایط، وظیفه‌ی دولت است؛ تسهیل میکند.
دانش‌بنیان بودن این اقتصاد در استفاده از پیشرفتهای علمی است، یعنی به پیشرفتهای علمی تکیه میکند، اقتصاد را بر محور علم قرار میدهد؛ امّا معنای آن این نیست که این اقتصاد منحصر به دانشمندان است و فقط دانشمندان میتوانند نقش ایفا کنند در اقتصاد مقاومتی؛ تجربه‌ها و مهارتها ـ تجربه‌های صاحبان صنعت، تجربه‌ها و مهارتهای کارگرانی که دارای تجربه و مهارتند ـ میتواند اثر بگذارد و میتواند در این اقتصاد نقش ایفا کند. اینکه گفته میشود دانش‌محور، معنای آن این نیست که عناصر با تجربه‌ی صنعتگر یا کشاورز که در طول سالهای متمادی کارهای بزرگی را بر اساس تجربه انجام داده‌اند، اینها نقش ایفا نکنند؛ بلکه نقش بسیار مهمّی هم به عهده‌ی اینها است.
عدالت‌محور بودن این اقتصاد خصیصه دیگری است که اشاره به عدم اتکا به شاخصهای اقتصاد سرمایه‌داری ـ [مثل] رشد ملّی، تولید ناخالص ملّی ــ در بحث ارزیابی پیشرفت و توسعه می‌باشد.؛ بطور روشن بحث اینها نیست که بگوییم رشد ملّی اینقدر زیاد شد، یا تولید ناخالص ملّی اینقدر زیاد شد؛ که در شاخصهای جهانی و در اقتصاد سرمایه‌داری مشاهده می شود. در حالی که تولید ناخالص ملّی یک کشوری خیلی هم بالا میرود، امّا کسانی هم در آن کشور از گرسنگی میمیرند! اینگونه ارزیابی در اقتصاد مقاومتی جایگاهی ندارد. بنابراین شاخص عدالت ـ عدالت اقتصادی و عدالت اجتماعی در جامعه ـ یکی از شاخصهای مهم در اقتصاد مقاومتی است، امّا معنای آن این نیست که به شاخصهای علمی موجود دنیا هم بی اعتنایی بشود؛ بلکه، به آن شاخصها هم توجّه میشود، امّا بر محور «عدالت» هم کار میشود. عدالت در این بیان و در این برنامه به معنای تقسیم فقر نیست، بلکه به معنای تولید ثروت و ثروت ملّی را افزایش دادن است.
الگوی اقتصاد مقاومتی الگویی فرا زمانی است. در اینکه گفتیم اقتصاد مقاومتی بهترین راه حلّ مشکلات اقتصادی کشور است شکّی نیست، امّا معنای آن این نیست که ناظر به مشکلات کنونی کشور است ـ که یک مقداری از آن مربوط به تحریم است، یک مقداری از آن مثلاً مربوط به غلط بودن فلان برنامه است ـ این اشکالات همیشه وجود داشته است. اقتصاد مقاومتی یعنی مقاوم‌سازی، محکم‌سازی پایه‌های اقتصاد؛ این چنین اقتصادی چه در شرایط تحریم، چه در شرایط غیر تحریم، بارور خواهد بود و به مردم کمک میکند.
اما چه شرایطی نیاز است که بتواند این خصوصیات را به وجود آورد: در تبیین کلام مقام معظم رهبری میبینیم زمینه های شکل گیری چنین اقتصادی در جمهوری اسلامی ایران به اتکای وجود ظرفیت هایی از قبیل: ظرفیّت نیروی انسانی متعهد و متخصص، ظرفیّت منابع طبیعی خدادای ، موقعیّت ژئوپلیتیکی و ژئواستراتژیکی ج. ا. ایران، ظرفیّت زیرساخت‌های نرم‌افزاری و سخت‌افزاری موجود در جامعه. در پایان لازم به ذکر است تجلی خصوصیات 7گانه فوق و به فعلیت رساندن ظرفیت های موجود در کشورنیازمند: حمایت مسئولان از تولید ملی، توجه صاحبان سرمایه و نیروی کار به تولید ملّی، ترجیح فعّالیّت تولیدی بر فعّالیّتهای دیگر توسط صاحبان سرمایه، ترویج تولید ملّی توسط مردم در همه‌ی سطوح و ضرورت مصرف تولیدات داخلی توسط همه بویژه مسئولان می باشد.


منبع: نویسنده مقاله مسلم طاهری