به گزارش دیوانگاه، يك آقاي 35 ساله توضيح داد:\" يكي از آسيب ديدگان اين شبكه خود من هستم، همسرم با تماشاي اين سريال ها به ويژه همسان و عشق ممنوع نسبت به من و زندگي مشتركمان سرد شد و خيلي راحت تصميم به جدايي گرفت.\"
وابستگي به تماشاي اين سريال ها و تداوم در اين امر تاثيرات شگرفي را بر نحوه نگرش آنها به مفهوم سبك زندگي و مفاهيمي همچون پوشش، چگونگي انتخاب همسر، گذرندان فراغت داشته است. وقتي از مخاطبین شبکه های ماهواره در مورد تاثير اين سريال ها بر سبك زندگي آنها سوال شد، پاسخ داد:\" به نظر من تاثيرش زياد بوده است. اگر بخواهم به مورد خاصي اشاره كنم ميگويم در اثر تداوم، تماشا و يادگيري از اين سريالها زندگي ها خصوصاً زندگي خودم به تجمل طلبي گرايش پيدا كرده است. در بين اقوام و دوستانم هم تاثير اين برنامه ها را به طرقي مشاهده كرده ام؛ مثلاً نوع پوشش. چند سال پيش وقتي به خانه يكي از اقوام ميرفتيم، خانم آن خانه روسري سر ميكرد و حجاب داشت اما امروز اينگونه نيست.\"
بررسي ها ی به عمل آمده از ديدگاه مخاطبين شبكه هاي ماهواره اي و همچنين تجربيات آنها، نشان می دهد كه تماشاي اين برنامه ها وسريال هاي اين شبكه ها اثرات سوئي از خود برجاي گذاشته كه علاوه بر روانشناسان و جامعه شناسان، مخاطبين اين شبكه هم خود اذعان به اين آثار سوء دارند. از جمله اين پيامدها مي توان به موارد زير اشاره كرد:
بلوغ زود رس
از بارزترين ضررهاي تربيتي، اخلاقي و اجتماعي كه از طريق پخش برنامههاي ماهوارهاي بوجود ميآيد، انحراف تربيتي در كودكان، دختران و پسران و نوجوان و يا به عبارتي بلوغ جنسي زود راس است. در همين رابطه یک مخاطب شبکه های ماهواره ای خانم ، تجربه خود را اينگونه بيان كرد:\" واقعاً اين سريال ها با اهداف شومي ساخته مي شوند كه آثار بد اين سريال ها حتي متوجه كودكان و نوجوانان ميشود. من خودم يك دختر يازده ساله دارم. با ديدن تماشاي هر شب اين سريالها و صحنه هاي نامناسب براي شرايط سني او، شاهد تغيير در رفتار هاي او شدم، مثلاً سراغ لوازم آرايش من ميرفت و خود را آرايش مي كرد، وقتي هم كه به او اعتراض مي كردم و سعي ميكردم كه او را مجاب كنم كه رفتارش اشتباه است او نمي پذيرفت كه رفتارش غلط است، گويا كه اصلاً طرز تفكر و نگرشش تغيير كرده بود .\" در واقع اين موضوع بيشتر از عدم آگاهي خانواده در مورد پيامدهاي منفي اين شبكه ها مي باشد، حتي بعضي خانواده ها توجه نمي كنند كه در اين شبكه ها حداقل كدام برنامه ضرر كمتري دارند، همه صحنه ها و فيلمها را مي بينند. دختر كم سن و سال آن ها صحنه هاي عاشقانه زنان ، مردان و دختران و پسران را مي بيند كه از هم دعوت مي كنند با هم بيرون بروند. صحنه هايي كه سوالات زيادي را در ذهن كنجكاو بچه ها ايجاد مي كند و كنجكاوي در اين زمينه باعث رسيدن به سن بلوغ مي شود.
حيازدايي
اولين لطمه اي كه خانواده از حضور پر رنگ شبكه هاي ماهواره اي و فيلم هايش مي بيند ،كم رنگ شدن حيا و به قول معروف حيا زدايي از كانون خانواده و اعضاي آن است .چون همانطور كه گفته شد قرار است فيلم ها سانسور شده باشد اما نوع پوشش افراد ،مضامين حرف هاي آن ها ،طرز نگاه ها و نشان دادن ارتباط تا مرحله اي خاص نه تنها به معني سانسور نيست بلكه از نظر روان شناسي باعث بيشتر شدن خيال پردازي جنسي و تشنگي بيشتر براي دنبال كردن آن مي شود. از اين رو مشاهده ميكنيم كه دختر و زن مسلمان در شكل و هيئت اروپايي و غربي با لباسهاي تنگ و چسبان و كوتاه و نيمه عريان خود را در معرض ديد همگان در بازارها، دانشگاهها و اماكن عمومي به نمايش ميگذارد و اين حركت نازيباي خودش را به عنوان تمدن تلقي ميكند و بنا بر زعم خودش اين را يك نوع پيشرفت و مد پنداشته و بدان افتخار ميورزد. و به
به قول علامه اقبال لاهوري:
آن ننگ بشر بين كه زند دم زتجدد عريان بنمودست چو حيوان بدن خود
پيچيده سر از حكم خدا كرده تمرد بنموده به تقليد غلط پيروي از مد
خيانت
موضوع ديگري كه بسيار تاثير گذار است ، موضوع خيانت در فيلم هاي شبكه ها ماهواره اي است كه به وفور ديده مي شود. هرچند در بسياري از سريالها و فيلم هاي ايراني نيز چنين موضوعي وجود دارد اما اين بار وجه تمايز پررنگي وجود دارد و آن اينكه خيانت هاي اين فيلم ها دو طرفه است. يعني اگر مردي به همسرش خيانت كرده، زن قهرمان سريال حق دارد كه او هم مقابله به مثل كند. و بيننده آنچنان با او همدردي مي كند كه او را محق دانسته و از چنين پيشامدي خرسند مي شود. در نتيجه سهلانگاري در بافت ارتباطهاي حرام ميان زن و مرد، تا جايي كه اين امري طبيعي به نظر ميرسد. كه چنين چيزي با قوانين ديني و عرفي ما خيلي در تضاد است .
بي هويتي و تغيير سبك زندگي
سبك زندگي كه در اين سريال ها ترويج مي شود باعث بي هويتي و سردرگمي نوجوانان و جواناني مي شوند كه خواستار آزادي در حد شخصيت هاي نشان داده شده در فيلم هستند اما از طرف خانواده شان پذيرفته شده نيست.
نارضايتي جنسي
بحث ديگر نارضايتي جنسي اعضاي خانواده از ديدن نوع ارتباطي است كه نشان داده مي شود. كه اين امر خود باعث دلزدگي از زندگي، همسر و روابط زناشويي درون چارچوب خانواده مي شود و موجب سردي و كمرنگ شدن روابط و در نهايت منجر به فروپاشي كانون خانواده مي شود.
بدبيني
از ديگر موارد مي توان به بدبيني اشاره كرد. تماشاي مداوم سريال هايي كه مايه اصلي داستان آنها بر اساس خيانت و روابط آزاد يا پنهان مي باشد موجب پيدايش سوء ظن، بدبيني و توهم خيانت مي شود و همين شك باعث سست شدن و حتي انهدام كانون يك خانواده مي شود.
پيدايش روابط مثلثي
پيدايش روابط مثلثي از ديگر آسيب هاي تماشاي سريال هاي شبكه ها ماهواره اي مي باشد، اين سريال ها با نمايش روابط آزاد و كم اهميت جلوه دادن تعصب هاي ديني و خانوادگي به ترويج بي قيدي پرداخته و اين باعث مي شود چه زن و چه مرد به داشتن روابط مثلثي ترغيب شده و نسبت به همسر خود بي قيد و غيرت باشند و اين امر را نشان از تجدد بدانند.
يأس و خودكم بيني
نمايش زرق و برق در سريال هاي شبكه هاي ماهواره اي و همچنين بهره گرفتن از بازيگران زيبا و خوش اندام در اين سريال ها باعث ايجاد يأس و خودكم بيني در زنان و مردان جوان مخاطب شده و آنها با ابتلا به افسردگي براي رهايي از اين حس به سمت انواع جراحي هاي زيبايي كه خود عوارض سوء جداگانه اي دارند متمايل مي كند.
مصرف گرايي و تجمل
از ديگر پيامدهاي تماشاي شبكه هاي ماهواره اي مي توان به مصرف گرايي اشاره كرد، چراكه نمايش تجمل و خوش جلوه دادن شخصيت داستان ها با پوشاك متنوع به طور غير مستقيم تأثير بر ذهن مخاطب گذاشته و او را ناخودآگاه به سمت مراكز خريد، تجمل و مصرف گرايي مي كشاند.
عادي شدن ورواج چند همسري
چندي است كه در سريال ها و فيلم ها اعم از ايراني يا غير ايراني با نمايش دادن زندگي چندهمسري و رضايت همسران از اين بابت سعي در عادي كردن اين مسئله و رواج آن در جامعه دارند و در حقيقت تلاشي براي ريختن قبح اين قضيه در ميان افراد جامعه ايراني مي شود كه متأسفانه همان گونه كه گفته شد اين موضوع را در فيلم ها و سريال هاي توليد داخل نيز مي توان به وفور مشاهده كرد.
آن چه كه در بالا ذكر شد تنها بخشي از نظرات كساني است كه از مخاطبان، طرفداران و يا آسيب ديدگان شبكه هاي ماهواره اي هستند. متأسفانه ميزان آسيب ديدگان اين سريال ها فراوان است چنانكه مي توان براي به دست آوردن آمار آنها به دادگاه هاي خانواده و دلايل جديد طلاق در اين روزها رجوع كرد و همچنين اين روزها مي توان به مراكز مشاوره و بررسي مشكلات نوين مراجعين به اين مراكز سري زد. متاسفانه ميزان طرفداران اين سريال ها فراوان اند. آنها با بهانه كمبود تفريح براي اوقات فراغت، تماشاي اين سريال ها و جهل خود را توجيه كرده و به اين سرسپردگي ادامه مي دهند. همان طوركه گفته شد اين سريال هاي پيامدهاي منفي خود را حتي بر كساني كه ماهواره ندارند نيز گذاشته و مي گذارند. چرا كه ما در يك اجتماع زندگي مي كنيم كه از عناصري به هم پيوسته تشكيل شده اند. و تغيير در هر عنصر باعث تغيير در ديگر عناصر جامعه مي شود و اين خاصيت جامعه است.
راهكارهاي پيشنهادي
با عنايت به آگاهي از خطرهاي ناشي از پخش ماهواره و سريال هاي شبكه ها، در اذهان برخي اين سوال پيش ميآيد كه راهكار عملياتي به منظور برون رفت از تهديدات اين شبكه ها چيست؟
در جواب بايد گفت : درمان چنين امري چندان سهل و آسان نيست. اما ما در اينجا برخي از راهكارها را در نظر گرفتهايم كه آنها را بطور اجمالي بيان مينمايم :
1- دوري از تهيه ي گيرنده شبكههاي ماهوارهاي، چراكه وجود آنها ضررهايي را در حال و آينده در پي دارد و به همين دليل تهيه آنها براي منزل، اشتباه سنگين و زيانباراست، بدين جهت برخي علما به احتياط در خريداري اين دستگاه ها فتوا دادهاند، همانگونه كه رهبر معظم انقلاب امام خامنه اي( مد ظله اعالی ) فتوا داده اند\" دستگاه آنتن ماهواره اي از اين جهت كه صرفا وسيله اي براي دريافت برنامه هاي تلويزيوني است كه هم برنامه هاي حلال دارد و هم برنامه هاي حرام، حكم آلات مشترك را دارد. لذا خريد و فروش و نگهداري آن براي استفاده در امور حرام، حرام است و براي استفاده هاي حلال جايز است. ولي چون اين وسيله براي كسي كه آن را در اختيار دارد زمينه دريافت برنامه هاي حرام را كاملا فراهم مي كند و گاهي نگهداري آن مفاسد ديگري را نيز در بر دارد، خريد و نگهداري آن جايز نيست مگر براي كسي كه به خودش مطمئن است كه استفاده حرام از آن نمي كند و بر تهيه و نگهداري آن در خانه اش مفسده اي هم مترتب نمي شود. لكن اگر قانوني در اين مورد وجود داشته باشد بايد مراعات گردد\".
2- در چنين شرايط( تهاجم فرهنگي) تربيت و ريشهدار نمودن شريعت اسلامي اهميت مي يابد، خانواده ، آموزش و پرورش و رسانه هاي داخلي مي توانند در نگهداري از قلبهاي نوجوانان، به همراه نهادينه نمودن ارزشهاي ديني و فرهنگي نقش مهم و كليدي را ايفا نمايند.
3- امروز جايگزينهاي فرهنگي و تفريحي بيشماري مانند برنامههاي مفيد كامپيوتري كه اوقات فراغت بچهها را ميتوان، بدون اين كه ضرري عايدشان شود، وجود دارد، ضمن اينكه آنها بسيار مفيد بوده و در توسعه مدارك علميشان كمك ميكند، اينگونه برنامهها براي همه افراد خانواده، دختر و پسر، بزرگ و كوچك مناسب ميباشد.
4- خصوصي سازي و ايجاد شبكه هاي راديو و تلويزيوني خصوصي كه بتوانند در چارچوب ارزشي نظام فعاليت داشته باشند، مي تواند فضايي را براي ايجاد رقابت در جذب مخاطب به وجود آورد. رقابت در عرصه رسانه باعث كشش و گرايش مخاطب به رسانه مي شود، چنانچه ما رسانه هاي بيگانه(شبكه هاي ماهواره اي فارسي زبان) را مغاير با اصول جامعه مي دانيم بايد به توليد فرهنگ در برنامه هاي خود بپردازيم، طبيعتا زماني كه اين توليد وجود ندارد تهاجم فرهنگي اين رسانه ها روز به روز افزايش پيدا خواهد كرد .
5- رسانه ملي بايد به منظور رقابت با شبكه هاي ماهواره اي حجم توليدات خود را افزايش دهد. افزايش حجم توليدات در رسانه ملي با توجه به توان مالي گسترده تلويزيون براي ساخت سريال هاي الف ، امكان بهره گيري از توان بخش دولتي و خصوصي داخل كشور و برخورداري از بازوان پژوهشي از فرصت هاي پيش روي رسانه ملي در ايران است كه در صورت برنامه ريزي صحيح مي توان در جهت نيل به اهداف اساسي قدم برداشت.
6- توجه به مفهوم خلاقيت در برنامه سازي رسانه اي، روآوردن به ژانرهاي (گونه هاي) نو و متنوع در برنامه ريزي، تلاش براي ارتقا خبرگي، تمركز بر علايق و خواسته هاي گوناگون مخاطبان و پرهيز از سطحي نگري در برنامه سازي از فرصت هاي رسانه ملي براي مقابله با شبكه هاي ماهواره اي است.
كليد واژگان: آسيب شناسي، فيلم وسريال، شبكه هاي ماهواره اي، نگرش، مخاطب
تهیه و تنظیم : علیرضا محمدی
پایگاه خبری تحلیلی دیوانگاه05:57 - 1393/06/25
آسيب شناسي اجتماعي سريال هاي شبكه هاي ماهواره اي
این سخن یک مخاطب شبکه های ماهواره ای است.................